W poprzednim „odcinku” było trochę teorii, trochę zabawy i instalacja dodatkowych programów. Czyli wszystkiego po trochu, w proporcjach mam nadzieję zadowalających każdego. Zanim przejdziemy do poważniejszych tematów, warto poznać pewne podstawy, co istotne, wspólne czy to dla powłoki bash na różnych systemach operacyjnych, a nawet dla większości powłok systemowych, z jakimi się spotkacie, więc warto raz poświęcić chwilę na tę lekcję i odrobić ją sumiennie, a zaprocentuje to wielokrotnie w przyszłości.

Pytaj, a dostaniesz odpowiedź

Komputery mają zasadniczą zaletę nad ludźmi – są cierpliwe, nie oceniają i cierpliwie odpowiadają na pytania, nawet jeśli te się powtarzają, czy nie są zbyt mądre. Możemy więc „zapytać” macOS o wszystkie komendy, jakie są dostępne w systemie i nawet jeśli nie jest to rozsądne, to system usłużnie spyta, czy na pewno chcemy wyświetlić wszystkie komendy „Display all 1738 possibilities? (y or n)” i jeśli odpowiemy twierdząco, uczyni to. Wystarczy po uruchomieniu Terminala dwukrotnie nacisnąć klawisz Esc. Ale to tylko ciekawostka (i jeśli czepiać się szczegółów, to efektem jest wyświetlenie wszystkich plików z atrybutem wykonywalny). W istocie miało być o komendzie „man” (z ang. manual – podręcznik, instrukcja). Wystarczy wydać polecenie „man komenda”, by otrzymać bardzo szczegółowy opis działania „komendy”, o którą zapytaliśmy. Być może tylko mi wydaje się to zabawne, ale man też ma swój podręcznik, więc możemy wydać polecenie „man man”

Podręczniki zazwyczaj pisane są według zdefiniowanego wzorca i składają się z określonych sekcji. Czyli na początku (sekcja NAME) pojawia się nazwa wraz z krótkim opisem polecenia, następnie (sekcja SYNOPSIS) sposób użycia komendy, po której (DESCRIPTION) zamieszczony jest szerszy niż we wstępie opis polecenia. Szczególną uwagę należy poświęcić opcjom (OPTIONS) oraz pod sam koniec dokumentu, referencjom (SEE ALSO) do komend pokrewnych.

Pomoc do pomocy

Jakby tego było mało, man posiada też pomoc, wywoływaną klawiszem h.

Wiem, pierwsze wrażenie jest takie „a gdzie jest pomoc do pomocy od pomocy” Spokojnie. Autorzy po prostu starali się być zapobiegliwi i zostawili użytkownikom dużą swobodę. Nie ma zatem znaczenia, czy wciśniemy h, czy H, zawsze wywołamy okno z pomocą, a wyjść z niej możemy na aż pięć sposobów – klawiszem q, wpisując :q (dwukropek q) i tak dalej. ^ oznacza klawisz Ctrl, CR to skrót od Carriage Return, czyli po prostu Enter, a zapis ESC-n oznacza, że należy najpierw wcisnąć klawisz Esc, puścić go, a następnie wcisnąć klawisz n. Na początek wystarczy jednak zapamiętać, że po podręczniku możemy się poruszać strzałkami góra/dół przewijając pojedyncze linie, spacją przechodząc do kolejnej strony lub przeszukiwać go po wciśnięciu klawisza / i wpisaniu szukanej frazy, a wyjść klawiszem q (z ang. quit).

A jak nie wiem czego szukam?

Oczywiście, taka pomoc jest świetna, jeśli się wie dokładnie, czego się szuka. Co w sytuacji, gdy nie pamiętamy dokładnej nazwy szukanego polecenia? Jak to mówią – na wszystko jest jakaś apka. Czyli w naszym przypadku komenda i brzmi ona jakże swojsko „apropos” (z franc. à propos). Powiedzmy zatem, że szukamy edytora teksu. Wydajmy więc polecenie „apropos editor” i przyjrzyjmy się wynikowi:

Cóż, wynik nie jest może taki jak część, a może nawet większość oczekiwałaby, ale komputer to nie szklana kula. Więc można by rzec, jakie pytanie, taka odpowiedź, ale aż tak źle nie jest. Otóż cyferka pojawiająca się po nazwie ma istotne znaczenie i tak, najważniejsza w tym momencie jest 1 (jedynka), gdyż tą właśnie cyfrą oznaczane są, ogólnie rzecz biorąc komendy. Jeśli kogoś to bardzo nurtuje, to pojawiająca się w wynikach cyfra 3, wskazuje na funkcje zawarte w bibliotekach, a cyfra, m.in. 8, na polecenia administratora. Czyli uwagę należy skupić na wynikach z cyferką 1 i ewentualnie użyć poznanego już man, by o każdym z nich dowiedzieć się więcej. Uprzedzając pytania – polecam „nano” i pewnie w którymś z odcinku będziemy z niego korzystać. Aczkolwiek „vim„ (lub jego pierwowzór vi) warto poznać – szczególnie podstawowe komendy, bo czasem jest to jedyny dostępny edytor, a jego obsługa jest … specyficzna.

„vi/vim” jest często nazywany najlepszym pseudolosowym generatorem znaków Nie wiecie czemu? To spróbujcie z niego wyjść. No dobra, nie będę taki podły, w końcu idą święta, więc tutaj link do krótkiego przewodnika.

Tym żartem kończymy dzisiejszy odcinek i do zobaczenia w kolejnym.

Artykuł Terminal w macOS – część 2 pochodzi z serwisu TestHub.pl.

Wiele osób, zarówno użytkowników, jak i te, które tylko przelotnie miały styczność z systemem macOS, uważają go za system z graficznym interfejsem użytkownika i nic ponadto. Przecież okno terminala w Microsoft Windows kojarzy się wyłącznie z „historycznym bagażem” jakim był MS DOS i koniecznością zachowania wstecznej kompatybilności, a sukces firmy z logo nadgryzionego jabłka od zawsze jest kojarzony z okienkami i myszą. Skąd więc terminal w macOS? Pomijając zawiłe losy systemu operacyjnego macOS, który w swojej historii zmieniał nazwy i ostatnio znany był jako OS X, a także Mac OS X, to, z czym obecnie użytkownicy mają styczność to spadek po systemie NeXTStep, który pracował na komputerach firmy NeXT, wykupionej przez Apple w 1996 roku. Ten natomiast został napisany na bazie mikrojądra Mach i kodu systemu BSD Unix. Tym sposobem, wiele osób tego nieświadomych, ma na swoim komputerze system operacyjny, który w dużym uproszczeniu, pochodzi z tego samego drzewa genealogicznego co Linux (według niektórych źródeł Linux to akronim od  Linus Torvald’s UNIX). I to tyle tytułem wstępu, bo nie o historii macOS jest ten artykuł

Nudnej teorii słów kilka

Celem tego artykułu, nie jest wyjaśnianie zawiłości architektury systemu macOS, a zainteresowanych zgłębieniem tematu odsyłam do lektury na przykład tego wpisu (uprzedzam, po angielsku) na Wikipedii. Kluczowym natomiast dla dalszej lektury, jest zrozumienie, że macOS ma kilka warstw. W uproszczeniu ta graficzna, z którą na co dzień użytkownik macOS ma do czynienia, w istocie jest grupą aplikacji i API pracujących na niżej położonych komponentach, jak jądro, stos sieciowy, system plików i sterowniki sprzętowe. Dlaczego o tym piszę? Ponieważ każdy użytkownik systemu macOS może również „skomunikować” się z tymi niżej położonymi komponentami systemu. Realizowane jest to poprzez powłokę systemową bash, która to skądinąd jest domyślną powłoką w większości dystrybucji systemu Linux. Dostęp do niej realizowany jest poprzez emulator terminala, najczęściej w uproszczeniu zwany po prostu terminalem.

Instalacja

Wbrew pozorom, nie będzie to akapit o instalacji aplikacji terminala w macOS, bo takowy każdy użytkownik komputera Apple posiada. Gdzie więc go szukać i jak uruchomić? Jest kilka sposobów. Najprostsze to kliknąć na ikonę Launchpad, a następnie wybrać folder Inne i w nim odszukać ikonę aplikacji Terminal. Można też analogicznie, wybrać Finder i przejść do Programy, a następnie Narzędzia i kliknąć na Terminal.app. Czy też wybrać Wyszukiwanie Spotlight i wpisać terminal, zatwierdzają komendę klawiszem Enter. Na przyszłość można sobie przypiąć terminal w Docku, by mieć do niego szybki dostęp. Co więc będziemy instalować? Terminal, chociaż w pełni funkcjonalny, jest mało przyjazny i ma niewiele opcji personalizacji. Warto więc zacząć swoją przygodę z linią komend systemu macOS od instalacji przyjaźniejszej aplikacji terminala. Z czasem każdy pewnie znajdzie coś dla siebie, ale na razie polecam iTerm2, z którego sam korzystam. Zachęcam zatem do pobrania pliku ZIP zawierającego aplikację a przy pierwszym uruchomieniu iTerm.app, aplikacja sama zapyta, czy chcemy, aby skopiowała się do folderu Programy.

Co oczywiście polecam uczynić. Jak też przypiąć go do Docka, aby w przyszłości dostęp do niego był błyskawiczny. Dla jasności, w kolejnych krokach zakładam, że aplikacja Terminal lub iTerm są już uruchomione i w nich będą wydawane komendy.

Ale po co to wszystko?

Odpowiedź jest dość prozaiczna – by MÓC WIĘCEJ. Wiele zaawansowanych ustawień systemowych, o których istnieniu przeciętny użytkownik macOS nie ma pojęcia, jest dostępnych tylko z poziomu linii komend. Podobnie wiele narzędzi, szczególnie tych bardziej zaawansowanych, wymaga sięgania do linii komend. Ale też wiele prostych czynności można wykonać szybko i sprawnie korzystając z terminala, nie wspominając o automatyzacji rutynowo wykonywanych operacji za pomocą skryptów. Ale dość tej teorii, zróbmy zatem coś w tym terminalu, najlepiej zabawnego i prostego na zachętę. Włączcie zatem głośniki (koniecznie!) i wydajcie komendę:

• say „Twoje życzenie jest dla mnie rozkazem”

Spodobało się? To spróbujmy w innych językach. Najpierw sprawdźmy jakie są dostępne:

• say -v ?

I teraz możemy już mieć komputer przemawiający jak J.A.R.V.I.S. (tak, to jest poprawna pisownia, ponieważ to z ang. Just A Really Very Inteligent System) do Tony’ego Stark’a:

• say -v Alex „Let me introduce myself. I am JARVIS. A virtual artificial intelligence. And I am here to assist you.”

Mam nadzieję, że Wam się spodobało i możemy przejść do bardziej zaawansowanych rzeczy. Ale zacznijmy od …

Warzymy piwo

Użytkownik komputera Apple, zapytany o źródło aplikacji, zapewne wskaże App Store. Jednakże macOS to nie iOS i wybór źródeł programów jest w tym wypadku znacznie szerszy. A gdyby tak istniało narzędzie, równie wygodne, jak App Store i dające znacznie większą swobodę wyboru? Ależ ono istnieje. Jest nim Homebrew, czyli jak sami autorzy piszą o swoim dziele, „brakujący menadżer pakietów dla macOS”. Idea menadżera pakietów zaczerpnięta jest z różnych dystrybucji Linuxa, gdzie znajdziemy takie projekty jak na przykład APT (Debian, Ubuntu) czy Yum (CentOS). Aby zainstalować Homebrew wydajemy w terminalu polecenie:

/usr/bin/ruby -e "$(curl -fsSL https://raw.githubusercontent.com/Homebrew/install/master/install)"

W efekcie zostaniemy poinformowani jakie zmiany zostaną wprowadzone w naszym systemie i poproszeni o zgodę na kontynuację (klawisz Enter) lub przerwanie operacji (dowolny inny klawisz).

W zależności od szybkości połączenia z Internetem instalacja może zając kilka-kilkanaście minut, w sam raz na wycieczkę do lodówki po jakiś napój przed lekturą kolejnego odcinka.

Artykuł Terminal w macOS – część 1 pochodzi z serwisu TestHub.pl.